"Ewlehîya neteweyî" bûye çeka nû ya li dijî rojnamevanîyê - RSF

Rêxistina Rojnamegerên Bêsînor (RSF) raporteka nû belav kiriye û pênaseya "ewlehîya neteweyî" wekî çeka nû ya dewletan dîyar kiriye. Li gora vê raportê, hikûmetên otorîter û yên demokratîk rêbazên bêdengkirina rojnamevanan ji hev hîn dibin û vê hincetê li dijî pênûsên azad bi kar tînin. Rêvebira weşanên RSFê Anne Bocandé daxuyandiye ku her darizandina neheq û her girtina kêfî, mafê agahdarkirina gelan bi giranî xera dike.

Pêla girtinê li seranserî cîhanî belav bûye

Gelek rojnamevanên navneteweyî di navbera salên 2020 û 2026an de rûbirûyî darizandinên giran bûne. Di vê serdemê de, rayedarên siûdî rojnamevan Turkî al-Jasser sêdare kirine û tawanên mezin xistine stûyê wî. Her weha, li Flîpînê Frenchie Mae Cumpio û li Çînê Zhang Zhan tenê ji ber karê xwe yê rojnamegerîyê ketine girtîgehê. Ji Gazzeyê heta Hong Kongê û ji Moskovayê heta Managuayê, bi sedan rojnamevan her roj bi tawanên sîxurî, teror û xiyaneta li welatî tên tawanbarkirin.

Çînê di 1ê Tîrmeha 2026an de qanûneka nû ya terorê xistiye murekebatê û pênaseya vê tawanê berfireh kiriye. Ev gava nû zexteka mezin li ser rojnamevanên Uygurî yên di sirgûnê de çêdike. Li Hong Kongê jî, xwedîyê rojnameya navdar a Apple Daily Jimmy Lai, zêdetirî 2 hezar roj in ku desteserkirî ye. Li alîyê dî, Rûsyayê saziya Crimean Solidarity xistiye lîsteya ajanên biyanî. Tirkîyeyê li ser nûçeyên navneteweyî zext amade kirine

Dadgehên Tirkîyeyê tirs û hincetên ewlehîyê wekî amûrekê li dijî azadîya çapemenîyê amade kirine. Raporta RSFê bal kişandiye ser doza Can Dündarî û Müyesser Uğurê. Can Dündar ji ber nûçeya tîrên MÎTê di sala 2020an de 27 sal û 6 meh cezayê girtîgehê wergirtiye û ew niho di sirgûnê de dijî. Rojnamevan Müyesser Uğurê jî ji ber nûçeyên operasyonên leşkerî yên Lîbyayê 3 sal û 7 meh cezayê girtîgehê wergirtiye. Dadgeha temyîzê di sala 2022an de ev ceza pejirandiye û ev rewş bûye astengeka mezin li ber karê wê.

RSF daxwaza guhertinê dike

Raportê ji bo parastina azadîya pênûsan 10 tespît û 10 pêşniyar pêşkêş kirine. RSF ji saziyên navneteweyî daxwaz dike ku sînorên pênaseya ewlehîya neteweyî bi tundî dîyar bikin. Rêxistinê, parastina çavkanîyên veşartî yên rojnamevanan û sînorkirina şopandina dîjîtal wekî pêngavên giring daxuyandine. Di dawîyê de, daxwaz xwestiye ku qanûnên li dijî terorê di paşerojê de ji bo azadîya ramanî nebin astengekê.

Çavkanî:

RSF (Rêxistina Rojnamegerên Bêsînor)