Genç Dengbêj Yusuf Aydın: “Dengbêjlik Canlı Bir Arşivciliktir”

Genç Dengbêj Yusuf Aydın: “Dengbêjlik Canlı Bir Arşivciliktir”

Dengbêjlik denildiğinde akla genellikle üzerinde geleneksel şal û şapik kıyafeti ve elinde tespihi olan yaşlı bir figür gelir. Ancak genç dengbêj Yusuf Aydın bu geleneksel algıyı değiştiriyor ve dengbêjliğin Kürt tarihi, dili ve kültürünün korunmasındaki hayati rolüne dikkat çekiyor.

Botan Times’ın YouTube kanalında yayımlanan "Dora Pirsê" programına konuk olan Aydın, dengbêjliğin yalnızca bir müzik sanatı değil, aynı zamanda Kürt sözlü tarihinin önemli bir parçası ve "canlı bir arşivcilik" olduğunu vurguladı.

Dengbêj bir aileden gelen ve çocukluğu Silvan’a (Farqîn) bağlı bir köyde dengbêj divanları arasında geçen Aydın, kitapların ve kayıt cihazlarının yaygınlaşmadığı dönemlerde dengbêjlerin toplumsal, tarihi ve aşk olaylarını ile toplumun geleneklerini sesleri ve stranları aracılığıyla koruyarak yeni nesillere aktardığını belirtti.

Yasaklı Yıllarda Dengbêjliğin Rolü

Aydın’ın aktardığına göre, Kürtçenin yasaklı olduğu yıllarda dengbêj divanları evlerde gizli bir şekilde kuruluyor ve bu kültürün unutulmaması için dengbêj kasetleri elden ele dolaştırılıyordu. Aydın, "Dengbêjler sayesinde pek çok eski deyim, kelime ve konuşma biçimi günümüze kadar ulaştı" ifadelerini kullandı.

Dengbêjliği yabancılara anlatırken İngilizcedeki "storyteller" (hikâye anlatıcısı) kavramıyla ya da Avrupa’daki opera sanatıyla kıyasladığını belirten Aydın, her ikisinde de tarihi olayların ve aşk hikâyelerinin anlatıldığına dikkat çekti. Ayrıca Kürdistan coğrafyasının genişliğinin dengbêjlikte Serhed, Botan, Behdînan ve Maku gibi farklı makamların ortaya çıkmasına zemin hazırladığını kaydetti.

Kilam Söylemekten Saha Araştırmalarına

Aydın yalnızca kilam söylemekle yetinmeyip çocukluğundan itibaren kilam ve hikâyeler derlemeye başladı; bu amaçla dengbêjlerin izini sürmek ve kendisi için özel bir arşiv oluşturmak üzere Gürcistan ve Ermenistan’a kadar gitti. Kilamların içinde Kürtlerin toplumsal yaşamına, adetlerine ve bakış açılarına dair bilgiler barındırması nedeniyle dengbêjliğin tarihçiler ve araştırmacılar için de önemli bir kaynak oluşturduğunu ifade etti.

Programda örnek olarak "Malcînar", "Bavê Fexriya" (Xerzan-Serhed ve Yukarı Serhed makamlarıyla) ve "Genc Xelîl" kilamlarını canlı olarak seslendiren Aydın, bu eserlerin arka planındaki hikâyeleri de izleyicilerle paylaştı. Aydın, bir kilamı seslendirirken kendisini o olayın kahramanının yerine koyduğunu ve o acıyı ya da aşkı bizzat yaşadığını dile getirdi.

Gelecek Hedefi ve Hayali

Programın sonunda gelecek projelerine de değinen Yusuf Aydın, yüzde yüz dengbêj kilamlarından oluşan bir kaset çıkarma hedefi olduğunu açıkladı. Temel amacını ise şu sözlerle özetledi: "Dilimizin sessiz kalmaması, tarihimizin unutulmaması ve kültürümüzün bir sonraki nesle aktarılması için dengbêjliği korumamız gerekiyor."

Harika! Başarıyla kaydoldunuz.

Tekrar hoş geldiniz! Başarıyla oturum açtınız.

Botan Times'a başarıyla abone oldunuz.

Başarılı! Giriş yapmak için sihirli bağlantıyı e-postanızda kontrol edin.

Başarılı! Fatura bilgileriniz güncellendi.

Faturanız güncellenmedi.