İki Dilliliğin Çocuklar Üzerindeki Etkileri

Yazan: Hüveyze Laleş Öngün

Kürtçe'den çevirilmiştir

Klinik araştırmalar ve deneyimler gösteriyor ki, iki dilli çocuklar gelecekte birçok bilişsel ve sosyal avantaj kazanıyor. Bu nedenle, aileler ana dillerinden vazgeçmemeli ve bu süreç boyunca sabır ve kararlılıkla hareket etmelidir.

Bu çağda, çok dilli yaklaşım giderek daha önemli bir rol üstleniyor ve birçok Kürt ailesi psikoloji kliniklerine geldiklerinde ortak bir endişeyi paylaşıyor: Geç konuşmanın nedeni çocuklarının iki dilli bir ortamda büyümesidir. Özellikle Türkiye'nin metropollerinde, bu durum hem psikoloji uzmanları hem de çocuklarının hem Kürtçe hem de Türkçe konuşmasını isteyen aileler için öncelikli bir konu haline gelmiştir (Yıldız & Büyüköztürk, 2021).

Bu konudaki son çalışmalar (Bialystok, 2020) iki dilli bir ortamda büyüyen çocukların ilk konuşma gelişimlerinde bazı gecikmeler yaşayabileceğini gösteriyor. Ancak, bu gecikme patolojik değildir ve uygun yöntemlerle ele alınabilir (Paradis, Genesee, & Crago, 2021). 2.500 iki dilli çocuk üzerinde yapılan bir çalışma, çocukların çoğunluğunun normal sınırlar içinde kabul edilen 18-24 ay arasında konuşmaya başladığını göstermektedir (Pearson, 2018).

Psikoloji kliniklerinde değerlendirme süreci kapsamlı bir şekilde devam etmektedir (Kohnert & Medina, 2021). Psikologlar öncelikle çocukların gelişim öyküsünü, aile dil durumunu ve çocukların sosyal ilişkilerini detaylı olarak değerlendirmektedir (Akoğlu & Yağmur, 2020). Bu süreçte, bölgesel kültüre göre uyarlanmış DENVER II gibi standart testler kullanılmaktadır. Ayrıca, serbest oyun sırasındaki klinik gözlemler ve ebeveynler ve akranlarla etkileşimler tanı koymada önemli rol oynamaktadır (Derince, 2019).

Terapide çeşitli yöntemler kullanılmakta olup, bunlar arasında aile ortak terapisi özel bir yere sahiptir (Thordardottir, 2019). Bu yöntemde ebeveynler sürece katılır ve ev dilinde aktiviteler planlanır. Özellikle ilk 12 haftada çocukların gelişimi dikkatle izlenir ve çocuk ve ailenin ihtiyaçlarına göre özel bir program hazırlanır.

Kürt Çocuklarda Konuşma Gecikmesi Sorunları ve Çözümleri

Terapinin etkisini anlamak için ilginç bir vakaya bakabiliriz. Kreşte Türkçe konuşan Kürtçe konuşan bir aileden gelen üç yaşındaki bir çocuk, terapinin başlangıcında dikkat çekici bir duruma sahipti. Çocuk her iki dili de anlamasına rağmen, 2,5 yaşına kadar sadece birkaç temel kelime kullanabiliyordu ve sosyal ilişkilerde önemli zorluklar yaşıyordu. Konuşma eksikliğinin yanı sıra, oyun zamanında kendini izole ediyor ve diğer çocuklarla etkileşimden kaçınıyordu. 12 haftalık iki dilli terapi ve aktif aile katılımından sonra önemli değişiklikler gözlendi. Çocuk sadece kelime kullanmaya başlamakla kalmadı, aynı zamanda sosyal ilişkilerde de kayda değer bir gelişme gösterdi.

Başka bir vakada, 2,5 yaşındaki bir çocuk benzer bir durumdaydı. Çocuk her iki dili de anlıyordu ancak ifade etmede bazı zorluklar yaşıyordu. Terapinin başlangıcında çocuk kendini sadece jest ve seslerle ifade etmeye çalışıyordu, ancak haftalık oyun terapisi ve kreş desteğiyle cümleler kurmaya başladı. Bu süreçte sadece konuşma yeteneği artmakla kalmadı, ilişki becerileri de güçlendi. Terapinin sonunda çocuk her iki dilde de kendini rahatça ifade edebiliyor ve akran grubu içinde yerini alabiliyordu.

Türkiye genelindeki birçok klinikte görülen bu iki vaka, doğru ve tutarlı müdahalelerle iki dilli konuşma sorunlarının başarıyla çözülebileceğini göstermektedir (Hakuta & Diaz, 2019). Her iki vakada da aktif aile katılımı ve terapide süreklilik anahtar faktörlerdi.

Aileler için dil tutarlılığını korumak önemlidir (Baker & Wright, 2021). Ebeveynler ev dilini tutarlı bir şekilde kullanmalı ve günlük aktivitelerde konuşma atmosferi yaratmalıdır. Diğer çocuklarla etkileşim ve sosyal aktivitelere katılım da dil gelişiminde önemli rol oynar. Çocukların her başarısı kutlanmalı ve motivasyonları sürdürülmelidir (Grosjean, 2019).

Sonuç olarak, iki dilli konuşma gecikmesi normal bir durumdur ve profesyonel müdahale ile çözülebilir. Ancak, erken teşhis koymak ve müdahaleye hemen başlamak önemlidir (Kohnert & Medina, 2021). Klinik araştırmalar ve deneyimler gösteriyor ki, iki dilli çocuklar gelecekte birçok bilişsel ve sosyal avantaj kazanıyor. Bu nedenle, aileler dillerinden vazgeçmemeli ve bu süreç boyunca sabır ve kararlılıkla hareket etmelidir.

Bilimsel kaynaklara baktığımızda, Bialystok (2020), Baker ve Wright (2021), Grosjean (2019) ve diğer birçok uzmanın iki dilliliğin bir eksiklik değil, tam tersine çocukların geleceği için büyük bir zenginlik olduğunu doğruladığını görüyoruz. Ancak, en iyi sonuçları elde etmek için bu süreç profesyonel olarak ve psikoloji uzmanlarının desteğiyle yönetilmelidir.

Son söz olarak, her çocuğun kendi gelişim yolu olduğunu ve bunu kabul edip bilimsel yöntemlerle hareket edersek, çok dilliliğin çocuklarımızın geleceği için büyük bir güç kaynağı haline geleceğini söylemek gerekir.

Kaynakça:

Akoğlu, G., & Yağmur, K. (2020). Language Development in Turkish-Kurdish Bilingual Children: Challenges and Opportunities. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 23(5), 534-549.

Baker, C., & Wright, W. E. (2021). Foundations of Bilingual Education and Bilingualism (7th ed.). Multilingual Matters.

Bialystok, E. (2020). Bilingual Effects on Development: Role of Language, Cultural Context, and Family Background. Developmental Review, 38, 120-145.

De Houwer, A. (2021). Bilingual Development in Childhood. Cambridge University Press.

Derince, M. Ş. (2019). The Role of First Language in Early Childhood: A Case Study of Kurdish-Turkish Bilingual Children. Journal of Multilingual Development, 40(3), 222-237.

Grosjean, F. (2019). A Journey in Languages: From Monolingual to Bilingual. Oxford University Press.

Hakuta, K., & Diaz, R. M. (2019). The Relationship Between Degree of Bilingualism and Cognitive Ability: A Critical Discussion. Journal of Child Language, 46(3), 567-592.

Kohnert, K., & Medina, A. (2021). Working with Bilingual Children: A Clinical Perspective. American Journal of Speech-Language Pathology, 30(4), 1749-1764.

Paradis, J., Genesee, F., & Crago, M. B. (2021). Dual Language Development and Disorders: A Handbook on Bilingualism and Second Language Learning. Brookes Publishing.

Pearson, B. Z. (2018). Language Development in Bilingual Children: A Primer for Clinical Practice. Topics in Language Disorders, 38(2), 132-147.

Thordardottir, E. (2019). Amount of Language Exposure as a Protective Factor for Language Development in Bilingual Children. International Journal of Speech-Language Pathology, 21(4), 342-358.

Yıldız, C., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Bilingual Language Assessment in Early Childhood: A Study of Kurdish-Turkish Speaking Children. Early Child Development and Care, 191(7-8), 1215-1229.