[vîdeo] ‘Ziwanê kurdkî tena mîras nîyo, waştişêk heqî yo’ : Gulçîn Şanli

Rojnamegere Gulçîn Şanli bi wesîleya 15ê Gulane Roja Ziwanê Kurdkî dîyar kerd ke heta ziwanê kurdkî nêbo ziwanê fermî, meseleya ziwanî çareser nêbena û çarçewaya 15ê Gulane Roja Ziwanê Kurdkî de waştişê statuyê ziwanê fermî, perwerdeyê bi ziwanê dayîke û qerarê qanûnî kerd. Gulçîn Şanli va: “15ê Gulane ganî tenê roja ziwanê kurdkî nêbo, her rojê ma bibê ziwanê kurdkî.”

Nûçe û vîdeo: Mizgîn Tabu

Bi serran o ke vera şarê kurdî û ziwanê kurdkî polîtîkayê asîmîlasyonî yenê rayraberdene, her serre nê hêriş û zextî zêde benê. Xebatê Kurdkî wareyanê îstîmlakîyan de yenê astengkerdiş û çarçewaya 15ê Gulane Roşanê Ziwanê Kurdkî de mûhîmîyê ziwanî bîyayîşê xo paweno. Musayîşî ra heta cuya cimatî, zafanê wareyan de xebatê Kurdkî hîna bi sînor ê; waştişê seba perwerdeyo bi ziwanê dayîke û statuya seba kurdkî zî dewam kenê. Na babete ser o ma rojnamegere Gulçîn Şanli reyde qisey kerd. 

Ma wazenê vernê de to bişansnê? Ti kam a? Ça ciwîyena û to senî dest bi açarnayîş kerd?

Nameyê mi Gulçîn, ez Amed de ciwîyena û mi verê cû unîversîteya resimî qedêna.  La badê ke mi resim qedêna, mi ê karî dewam nêkerd û mi dest bi açarnayîşî kerd. Yanî bi nêzdîyê 10 serrî yo açarnayîşê zazakî kena. Raştî zî demo ke mi dest pêkerd û heta nika zehmetîyê ci zaf est ê. Wextê açarnayîşî de yew embaz bibi mabênçî ke ez açarnayîş bikerî. Xora keyeyê ma de zî timî zazakî yena qiseykerdiş. Yanî ma ziwanê rojane de keye de zazakî qisey kenê. A babete de tu tengasî ke mi çinî bî. Labelê ancî zî ziwanê qiseykerdişî û nuştişî sey her ziwanî cîya yo. Mesela ma vajê ewro roj keye de ma her çekû nêxebitnenê la wexto ke no bêro nuştiş her çî lazim o. Xora ê xeberan hîna hîna xesas o, muhîm o çike zaf çekûyê zêde est ê, xeberî zêde zêde çîyê neweyî wazenê.  Nê semedî ra zehmetî mi antî wexto mi newe ra dest pêkerd ci. 

Ti nika Veng Radyo de xebate kena. Ti senî dest bi Veng Radyo kerd?

Veng radyo ancî embazêk mi estbî Zarok tv ra va, ma rê semedê Veng radyo kesê ke xeberan bizano biwano lazim o. Ê mi zî verê cû Jiyan TV de xeberî wendêne. Ez zî amebîya vîrê embazî û mi pêşnîyaz kerdibi. Mi dest pêkerd raştî zî mi xo ra bawer nêkerdêne ez hende zêde dewam bikerî û bi nêzdîyê çar ser û nîm, yanî keweno pancine Veng Radyo de ez hem xeberan açarnena û hem wanena. 

Zazakî cuya to de senî ca gêna, şima keye de kam ci ziwanî qisey kenê? Têkilîyê to û teberî de zazakî çiqas aktîf a, gelo komel de hemverê zazakî de xesasîyet est o?

Timî keyeyê ma de sey mi va, zazakî estbî. Hema zî wina ya. Yanî ma timî keye de zazakî qisey kenê. Labelê teber de mesela key ma ameyî bajar, ma verê cû dewe de ciwîyayîne, ma ameyî bajar tîya de ziwanê ma vurya. Reya ewil ma zana ke kuçeyan de her kes tirkî qisey keno. Çike dewe de her kes zazakî qisey kerdêne. Yanî o wext mi zana, komel de tirkî serdest a, tirkî yena qiseykerdiş û ganî ez na tirkîya xo laver berî. Têkilî bi tirkî yenê ronayîş coka ti mecbûr a tirkîya xo zî baş bikerê û kuçeyan de cayan de çi heyf ma vacê tirkî qisey kena û la mesela dayîşûgirewtiş de ti wexto şina sûke, çarşî kurmancî qisey kena, lehçeyê zazakî keweno tewr peyîn. Serdestî çîyêk wina est o. Cuya mi de hîrê derenceyî est ê. Yew çîyo serdest tirkî yo, dima ra kurmancî, dima ra zazakî yanî semedê teberî vajî. Key ma hevalî yenê têhet vernê de yan tirkî qisey kenê, yan zî kurmancî. Ma vajê ma 4 hevalê zazayî tenêk kurmanc o, ma heme benê kurmanc. O heval, yan a hevale zazakî qisey nêkena la wexto ke 4 kurmanc bê, ez zaza bî, ancî ez kurmancî qisey kena, çîyêk nêvuryeno. Hevalê ma yê kurmancî yan zî ma vajê merdimê ma yê kurmancî, raştî xesasîyetê înan hemverê zazakî de zaf zêde çin o. Temam vanê, ma xesas têgêrenê, ma wazenê cîyayêk pozîtîf hemverê zazakî de bibo labelê hetê musayîşî de xo zêde mesuldar nêvînenê. Mesela ez xo mecbûr vînena kurmancî bimusî la ê xo de mecbûrîyetêk nêvînenê. O zî tabîî tesîrê bîyayîşê pêroyî ra yo. Kam zêde yo, serdest o, ê bînî pelçiqneno, vengê ê kêmî keno. Ez bawer nêkena kurmancî bi hişmendîyêk wina vajê, ma zazayan bi pelçiqnê. La xo mecbûr zî nêvînenê ke ma nê ziwanî hîna aver berê, çîyêk wina înan de çin o.

Hîkayeya Veng Radyo senîn bî? Komel de yeno goşdarîkerdiş yan nê? Çi tewir kêmî est ê? Tu uca de çi xebate kena?

Veng Radyo; awankerdişê ci raştî zî xora semedo ke bibo vengê şarî, vengê her cayê welatê ma, Veng Radyo nê mîsyonî wazeno bigîro xo ser. Ma wazenê tîya de bibê vengê pêro kurdan taybetî zî vengê zazayan. Îdarekarê tîyayî nameyê radyo veng weçînayî. Raştî tîya zaf wazenê xebatanê zazakî bikerê. Timî wazenê programî zêde zêde zazakî bê. Deyîrê ma zazakî bê. Hetê wayîrbîyayîşî de wazenê zazayî wayîr vejîyê labelê na babete de zî ancî zazayî ma xo sist kenê û wayîrê nê çî nêvejênê. Senî nêvejênê, ma vajê zazakî zanê la xo nêdanê ver. Ti pêşnîyazîyêk semedê programî bikerê vanê, zazayîka mi qels a, nêbena. Labelê nê çî ma zanê ke bi xo bahaneyê. Kesê ke biwazo ziwanê xo rê wayîr vejîyo, her tewir xo mîyanê nê çî de vîneno. Yanî wazeno daxilê her çî bikero, cayê ke sazgehê ke benê vengê ziwanî, wazenê xo uca de zî bivînê. Raştî zî Veng Radyo na babete de zaf mîsyonêk pîl girewto xo ser. Hem hetê kurmancî de hem taybetî hetê zazakî de. Xebetkarê ma yê zazakî çi heyf ke tay ê. Ez û di, hîrê hevalî est ê. Ê ke program virazenê. Di embazî program virazenê û ez zî xeberan wanena. No qîm nêkeno raştî zî ma wazenê kesê ke pisporê nê çîyê bêrê tîya vengê xo bidê eşnawitiş. Ma nê çî wazenê. Hetê şarî ra zî reaksîyonêk zaf weş est o. Hem nameyê radyo zaf bala merdiman anceno û hem zî şar raştî zî goşdarî keno. Ewro roj ti şêrê wesayîtêk, mînîbusêke ti ewnîyena Veng Radyo akerde yo, ti ewnîyena mîyanê teqsî de Veng Radyo akerde yo. Merdim o wext zaneno no bajar Veng Radyo goşdarî keno. Bîyo vengê vengê bajarî, vengê kurdan, vengê însanê ke her reng de xo wazenê ci de bivînê, bîyo o veng. No zî keyfweşîyêk pîl dano ma. ma bawer kenê ke Veng Radyo hîna pîl bibo, hîn cayê bînan de zî do frekansê ci bibê. Ma a çî ra zî bawer kenê. Yanî do ewro roj tenê Amed, Riha, Mêrdîn, Muş yan zî ma vajê çend cayê bînî ma wazenê abikerê do uca nêbo la temamê herême û Tirkîya de hedefêk winasî est o.

Ti derheqê 15ê Gulane Roja Ziwanê Kurdkî de wazena ma ra vajê çi, pabebîyayîşê to yê semedê ziwanê kurdkî çî yo?

15 Gulane raştî zî muhîm o. Tabîî ma nêwazenê tenê rojêke rê ziwan bar bikerê û heme çî a roje de bikerê û biqedênê ama no çî baş o semedo ke tay bo zî merdimî keno failîyet. Semedê 15ê Gulane xeylê aktîvîteyî benê, ziwanî ser o çî yenê viraştişî la ganî merdim bizano ke çira 15ê Gulane, muhîmîyê ci çî yo? Ê demê ke hende zehmetî estbî, înkar û asîmîlasyonêk pîl, zordarîyêk pîl estbî şarê kurdî ser de. 15ê Gulane îqtîdarî rê bîyo cewab, ê zordarî rê bîyo cewabêk pîl la ma wazenê tenê mîyanê 15ê Gulane de sînordar nêkerê. 15ê Gulane ganî tenê roja ziwanê kurdkî nêbo, her rojê ma bibê ziwanê kurdkî. No ma timî vanê ge-ge merdim çîyan tekrar tekrar keno çîyo weş nîyo labelê semedo ke komel zî nêvuryayo, ma vînenê, ma pey xo de ewnîyenê, ma hema zî eynî ca de yê. Ma wazenê her wareyî de kurdkî bêro qiseykerdiş, sîyaset de, cayê fermî de û ma wazenê taybetî zî yanî no waştişê heme şarê kurdî yo ez wina bawer kena, kurdkî bibo fermî, yanî ma ê çî wazenê wayîrê statuyêke bo. Hetê qanûnî ra zî garantî bikerê hetê qanûnî ra êdî nêro qedexekerdiş û sey “x” nêro vatiş çike hema zî çi heyf cayê fermî de meclîs de sey x derbas beno. Yan zî ma vajê ma şinê cayê fermîyan ma nêeşkenê kurdkî qisey bikerê. Ma êdî wazenê nê nêzdîbîyayîşî, nê çinhesibnayîşî hetê dewlete ra hetê îqtîdarî ra yo ke no sîstem awan kerdo, bêro wedaritiş. 

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."