Agirbesta Xezeyê: Dibêjin lê napêjin!

Li ser rewşa Xezeyê bi mehan e gelek tişt tên gotin lê kêm tişt tên kirin. Li ser vê rewşê Tom Stevensonê ji bo London Review of Booksê nivîsîye. Hin xalên bingehîn ên nivîsa wî ev in:

Ji neh mehan ve ye ku nûnerên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Îsraîlê, Misrê, Qeterê û Hemasê li ser agirbesta Xezeyê guftûgoyê dikin.

Heyetan zêdetirî "duwazdeh caran" hev dîtine, lê encamên berbiçav nehatine bidestxistin. Ev rewş bala mirovan dikişîne ser pirseka girîng: Gelo ev guftûgo bi rastî ji bo bidawîanîna şerî ne, an jî ew tenê wek perdeyeka dîplomatîk tên bikaranîn?

Gera agirbestê û guftûgoyên bêencam

Guftûgo li ser rêbazeka berdewam pêk tên. Nûner tên gazî kirin û rayedarên nenaskirî dibêjin ku ew ji bo peymanekê geşbîn in. Lê mixabin, pêvajo her car têk diçe. Amerîkayê gelek pêşniyar pêşkêş kirine, lê ti encam nehatine bidestxistin.

Ev rewş pirsên girîng derxistine holê: Gelo ev hewldan bi rastî ji bo aştiyê ne, an jî ew tenê ji bo demê derbas bikin tên bikaranîn?

Biryara Neteweyên Yekbûyî û encamên wê

Di 25ê Adarê de, Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî Biryara 2728. qebûl kiriye. Bi vê biryarê daxwaza agirbesta Remezanê û piştre "agirbesta mayînde û domdar" kiriye. Lê ev biryar piştî mirina bi hezaran Filistînîyan hatiye derxistin û mixabin nehatiye şopandin. Ev rewş nîşan dide ku biryarên navneteweyî bi tenê ne bes in ji bo çareserkirina vî şerî.

Helwesta Îsraîlê

Serokwezîrê Îsraîlê Netanyahu gelek caran gotiye ku Îsraîl heta "tunekirina Hemasê" û "serkeftina temam" agirbestê qebûl nake. Ev helwest astengîyeka mezin e li pêşiya aştiyê. Lê dîsa jî guftûgo berdewam in. Ev rewş pirsekê derdixe pêş: Gelo armanca rastîn a van guftûgoyan çi ye?

Gera dîplomatîk û rastiya li Xezeyê

Nûnerên guftûgoyan di navbera Qahîre û Dohayê de diçin û tên. Carinan çend serdanên Parîs û Romayê jî hatine kirin. Lê di heman demê de li Xezeyê kavilkirin û êrîş berdewam dikin. Di navbera du gerên guftûgoyan de li Xezeyê şewba felcê hatiye dîtin. Ev rewş encamên pêşbînîkirî yên kiryarên Îsraîlê ne û nîşan dide ku rewşa mirovî li Xezeyê her ku diçe xirabtir dibe.

Encam û armanca rastîn

Ev "guftûgoyên agirbestê" bi tenê ji bo ragihandina hebûna wan xuya dikin. Her dem tê gotin ku pêşveçûn heye, lê ti tişt pêk nehatiye.

Ev guftûgo wek perdeyeka dûmanê ne ji bo veşartina kuştinê. Hewldanek e ji bo nîşandana Amerîkayê wek aliyekê bêalî ku ji bo aştiyê dixebite, lê rastî ne wisa ye. Amerîka di heman demê de alîkariya leşkerî û dîplomatîk dide Îsraîlê.

Vê rewşê pirsên girîng derxistine holê: Gelo ev guftûgo bi rastî ji bo bidawîanîna şerî ne? An jî ew tenê ji bo demê derbas bikin û balê ji rastiya li Xezeyê dûr bixin tên bikaranîn? Bêguman, ji bo çareserkirina vî şerî û bidestxistina aştiyeka mayînde, hewce ye ku hemû alî bi dilsozî tevbigerin û berjewendiyên gelê Filistînê jî li ber çavan bigirin.

Nivîskar: Tom Stevenson
Çavkanî: London Review of Books, Botan Times

*Tom Stevensonî 26ê Îlonê ev nivîs nivîsîye lê hê jî rewşa heyî neguheriye, ji ber wê hema analîz ji bo îro jî dikare bê kirin.