Piştî Penceşêr ketî di mejîyê hestiyên kekê Lezgîn de tam salek û sê mehan li nexweşxaneyeka Almanyayê mabû. Demekê bi tenê ji malbatê min agahî distand. Paşê bi peyamên kurt ên dengî min jê re digot çawa yî. Wî jî bi “dengekê bêhal” bi çend gotinan behsa xwe dikir.
Min nedikarî jê bêxeber bim. Lê her cara me diaxaft jî şûn-xencerek li dilê min û kevirek li barê li ser pişta min zêde dibû.
Hefteya borî telefona min bi dengê xêrê banî min kir. Dema min vekir. Lezgîn yekser bi dengekê gelek aza û zelal axivî.
“Elo! Keko çawe yî?”
Dema wî ev gotinên herî ji rêzê yên rojane gotî li ser pêyan bûm. Hêdîka rûniştim ser kursîkekê. Du sê saniyeyan sekinîm. Rûyê min germ bû. Hinekê min nekarî biaxivim. Ji beriya bersiva wî bidim min bi kelecaneka digel hestên tevlihev gotê:
“Dengê te gelek xweş tê. Tu baş î?”
“Erê keko baş im hatime li malê me tê kengê bêyî?”
Ez di halê xwe de mam û min xwe dibare kir.
“Dengê te gelek xweş tê! Tu baş î? Ma ne?”
“Erê keko Elhemdulîllah. Ka tê kengê bêyî?”
“Dengê te… Ji dengê te dîyar e tu baş î!”
“Elhemdulîllah!”
“Ez ê vê hefteyê bêm.”
“Ser çavan bihêyî…”
Dîmenekê ji zarokatiya min e ku sofîyekê pişt-qof ê li quncika mizyefta Gundikê Melî rûniştî, bi şeqe şeq libên tizbeyî bi nîzamî dida pey hev û bi pistepistê selewat rêz dikirin. Ez jî carinan dikarim gotinan lib û lib danim ber hev û bi rîtma selewatbêjî hespê axiftinê bibezînim. Lê vê carê tizbê min qetayî bû û libên gotinan pirtûbilav bûbû.
Min yekser telefon girt.
Pêleka girîyî da ser min. Xwedê gelek caran ji rehm û kerema xwe xeberên xweş kirine nesîbê min. Lê di hemî heyata min de cara yekê bû ku bi agahiyeka xweş hêsir ji çavên min dihatin xwarê. Belkî jî ji ber di demekê dirêj de dil û rihê min bi xema wî dihat hingavtin. Min hay ji pêvajoya başbûna wî nebû û ji nişkê ve bi wî dengî û wê enerjiyê bakiribû min(telefonî min kiribû). Ji be wê ketibûm valahîyekê…
Ji xwe çend rojekê ji beriya mejîyê hestiyên birayê wî bi emeliyatê bidin wî di telefonê de got “heger her tişt baş biçe…”
Ew “heger” ji çîyayekê girantir bû… Min qet nedixwest li ser “heger”eka nexweş bifikirim.
Wek hemî mirovên ji dozekê bawer kirî, divîya min jî girêya li gewriya xwe qurt bikira. Divîya li xebatên Kurdî vegeriyam. Lê ne mimkin bû ku tişteka Kurdî binivîsim û şîroveyeka Lezgînî neyê bîra min û ew girêya min daqurtandî neyê li nava gewya min hêlîna xwe çêneke.
Piştî axiftinê (û girîyî) min jê re bi WhatsAppê nivîsî:
“Çi qas dengê te yê başbûyî rihê min jî baş kir. Wê deqîqeyê wek tu ji ber baran û tofanê xwe bigihînî mala xwe ya germ û ewle bû… Min hay jê nebû ku mana li benda xebereka xweş barekê çend giran bû. Şikir ji Xwedê re.”
Yekem hevalê min ê Başûrî
17 sal berê, min cara pêşiyê Lezgînê Çalî nas kir. Min nivîsên wî dixwendin û gelek hej nivîsên wî yên li Nefelê kiribû. Heta ku ji bo hevalên xwe yên li Kurd1ê (Hatice Kamer û Meral Aydogan) min nivîsên wî çap kiribû, bi hev ve danibû û wek dîyarî dabû wan. Min ew berhevoka nivîsan wek dîyarîyeka qedir dîtibû û dabû çend kesên dî jî.
Ji bo mamê Evdirehman (Gundikî) bibînim, ez ê biçûma Başur. 19-20 salî bûm nû çûbûm zanîngehê. Bala min li ser berhevkarîyê, rêzimanê, çîrokan û rojnamegeriyê bû.
Di sefera xwe ya Başûr de min dixwest nivîskarek û rojnamegerekî nas bikim.
Ji Bakur min du heval hebûn: Mistefa Aydogan û Arjen Arî.
Min nedizanî ku Lezgîn dixtor e. Ji bo min ew nivîskar bû û nivîskarê min dixwest nas bikim jî ew bû. Min bi tenê mamê Samî (Ergoşî) nas dikim. Hem nûnerê Kurd1ê bû hem jî dema ew li Kurdistan TVyê bû malbata me li bernameya wî ya bi navî Ronî temaşe dikim. Hevalê mamê min bû dema hatîm Başûr bi rehma mamekê pirsa min kir.
Min dixwest rojnamegerekê nas bikim ku bikarim pê re minaqeşeyên rojnamegeriyê bikim û jê hîn bibim. Min ji mamê xwe Mihemed (Sanri) pirsî. Wî got heger tu yekê bi tenê nas bikî divê edîtorê Kovara Rûdawê Ako (Mihemed) be. Jimara wî şand lê Ako Mihemed got ew ne li Hewlêrê ye. Ji bo min bi tenê navek mabû: Lezgînê Çalî.
Min jê re e-posteyek nivîsî. Hêj li ber kompîterê bûm yekser bersiv da:
“Ez li klînîkê me piştî nîv sietê karê min diqede, tu li kû yî?”
Min jimara mamê xwe jê re nivîsî. Piştî karê xwe yekser hat. Jeepeka wî ya sor hebû, çakêtekê piçekê jê re mezin li ber bû. Di yekem hevnasîna me de ez hembêz kirim. Paşê got em biçin mala me, em ê şîvê li mala me bixwin.
Şîrîntirîn keça Başûrî, Zîlan dê piştî çend rojekê bihata dinê ji ber wê diya wê nexweş bû. Dîwarê malê spî bû. Joreka dirêj hebû. Kurê malê (Yehya) 10 salan ji min biçûktir bû, bavê malê 20 salan ji min mezintir bû. Ez gelek zû bûm hevalê herduyan jî. Ji ber ez şermîn û fihêto bûm û keçên malê jî wek min bûn, piştî çendsalekan ez ê bi wan re jî bibûma heval. Di rojnivîska xwe de min behsa du gotinên wan kiriye “selam” û “memnûn…” Me herî zêde ev gotin ji hev re digot. Lezgînî mamê min jî qane kir û nehişt ji mala wî biçim. Min şerm dikir bêjim erê jî bêjim na jî.
Dema Zîlan piçekê mezin bû, bû hevala min a lîstikan. Ew gelek serbest bû û we kir ez jî serbest bibim.
Ez û Zîlan
Îro ne hewce ye ku bibêjim “qasî emrê mirovekê dostê malbatê me.” Ew mirov dîyar e: Qasî emrê Zîlanê dostê malbatê me.
Divê ez du-sê nivîsan li ser Zîlanê binivîsim lê îro mesele ne ew e.
Di vî wextî de ez kengê hatibim Başûr çûme wê malê. Min tesedifî hevalekê dî jî di sefera xwe ya pêşiyê de çêkiribû. Ew mamê Diyar (Mizûrî). Di hemî seferan de diçûm nik wî jî…
Ez bêm te?
Êdî Lezgîn bihatiya kû ez diçûm nik: Stenbol, Diyarbekir, Mêrdîn, Kosar, Colemêrg… Wî jî carinan digot “çima tu nehatî zarokan bêriya te kiriye û ez diçûm.”
2015ê wek 2024/25ê ez bi hev re di gelek çeperên heyatê de şikestim. Kar, malbat, aborî… Min hemî rojên salê kar kiribû û paşê min gotibû êdî bes e.
Dema min biryar da neçim televizyonê, rojê 10-15 sietan dinivistim. Lezgîn tam di demekê min ê dilkul de telefon kir.
“Keko çi dikî?”
“Nizanim, bi tenê dinivim. Westana min naçe.”
“Çawa hîz dikî?”
“Winda me. Li rêya berê nikarim biçim lê min rêyeka dî jî nedîtiye.”
“Çawa winda yî?”
“Her tişt û ez bi xwe jî li min bîyanî ne. Taqeta min nîne ti tiştî bikim”
“Keko were malê!”
“Na ez ji cihê xwe narabim.”
“Keko tê bêyî ez bêm te bînim.”
“Temam têm.”
Paşê dema çûyîm jî min derdê xwe jê re negot. Dost û hevpîşeya in Muriel jî bi vexwendina Lezgî bi min re hatibû. Em çûn gerê û min qet nediaxaft. Wî strana Xoşnav Têlo, Winda li min da guhdarîkirin. Min got ev ez im stranê neguhere. Ez dikarim 50 caran li heman stranê guhdarî bikim lê ji bo wî eziyet bû.
Dema em li bazarê digeriyan çengê min girt û got: “Heta çiraya dilî nevemire hêvî her heye.”
Heqîqeten jî piştî ji mala wî vegeriyam min biryar da nûçeyan Ingilîzî binivîsim lê Ingilîzîyamin têrê nedikir. Min di hefteya duyem de li Middle East Eye dest bi nûçeyan kir, Min ji Neşet Girasun û Tahir Elçî xwest destûrê bidin ez ofîsa wan ji bo sietekê wek stûdyoyekê bi kar bînim. Li wê derê min weşana ceribandinê ji bo Al Jazeera Int. çêkir û karê min hat qebûlkirin… Paşê DW, The New York Times, BBC… Çiraya dilî nevemirî bû û hêvîyê rûyê xwe yê bi rehm nîşanî min kiribû.
Ez ê bes biaxivim li wêneyekê keyfxweşiyê binêrin. Xwedê Lezgînê me ji nexweşiyê xelas kir, delaltirîn hevala min Zîlan Maşallah mezin bûye û ez…
Avakarê Botan International û Botan Timesê ye. Nûçegihanê The New York Timesê ye. Li Zanîngeha Oxfordê û li navenda rojnameya The Guardianê perwerde dîtiye. Ji bo Kurd1 TV, Kurdigeh, Waar TV, bianet, The Guardian, BBC, DW, MEE kar kiriye
