Rewşa Mafê Agahdarbûn û Agahdarkirinê li Tirkiyeyê: Raporeka Berfireh

Saziya Çapemeniya Navneteweyî (IPI) raporek li ser rewşa mafê agahdariyê li Tirkiyeyê amade kiriye. Ev rapora IPIyê ya ku li ser bingeha hevdîtinan bi rojnamevanan û nûnerên civaka sivîl re hatiye amadekirin, rewşa heyî ya mafê agahdariyê, pirsgirêk û astengiyên heyî, û pêşniyarên ji bo pêşvebirina vî mafî pêşkêş dike.

Çarçoveya Yasayî

Li Tirkiyeyê, mafê agahdariyê di sala 2003ê de bi yasayê hat parastin û di 2010ê de bû mafekî destûrî. Ev gava girîng ji bo pêşvebirina şefafiyetê û berpirsiyariyê di rêveberiya giştî de hat avêtin.

Pirsgirêkên Sereke

Rapora IPIyê nîşan dide ku di pratîkê de gelek asteng hene ku pêşîyê li bikaranîna bibandor a vî mafî digirin. Yek ji pirsgirêkên sereke ew e ku saziyên dewletê gelek caran bersiva daxwazên agahdariyê nadin an jî bi awayekî ne qenaetbexş bersivê didin. Her wiha, hin maddeyên yasayê tên bikaranîn ji bo red kirina daxwazan, ku ev yek dibe sedema kêmkirina bandora yasayê.

Rola Komîteya Nirxandina Mafê Agahdariyê

Komîteya Nirxandina Mafê Agahdariyê (BEDK), ku ji bo nirxandina îtirazan hatiye avakirin, mixabin bi awayekî serbixwe û bibandor kar nake.

Mînakên Baş

Digel van pirsgirêkan, rapora IPIyê hin mînakên baş jî pêşkêş dike ku rojnamevanan û rêxistinên civaka sivîl bersivên qenaetbexş wergirtine. Ev mînak nîşan didin ku dema ku sazî bi awayekî erênî tevdigerin, mafê agahdariyê dikare bibe amrazekî bibandor ji bo zêdekirina şefafiyetê.

Pêşniyarên ji bo Pêşvebirinê

Ji bo pêşvebirina rewşê, rapora IPIyê çend pêşniyaran dike:

1. Zêdekirina hişyariyê di nav civakê de
2. Pêşkêşkirina perwerdeyan ji bo rojnamevanan û endamên civaka sivîl
3. Pêşxistina stratejiyên nû ji bo bikaranîna bersivan
4. Avakirina koalîsyonên berfireh ji bo xurtkirina vî mafî

Encam

Tevî hemû astengiyan, bikaranîna bibandor a mafê agahdariyê ji bo kûrkirina demokrasiyê û bidestxistina rêveberiyeke zelal li Tirkiyeyê girîng e. Bikaranîna zêdetir a vî mafî ji aliyê rojnamevanan û rêxistinên civaka sivîl ve ne tenê dê bibe alîkar ku ev rê bibandortir bibe, lê her wiha dê alîkariya pêşvebirina nûçegihaniya li ser bingeha daneyan û parastina mafan bike.

Ev rapora IPIyê bang li hemû aliyan dike ku ji bo pêşvebirina mafê agahdariyê li Tirkiyeyê bixebitin. Bi vî awayî, hêvî heye ku pêşerojeke zelaltir û demokratîktir ji bo welêt bê afirandin.

Çavkanî: Rapora IPIyê ya Îlona 2024ê

FOI-Kick-off-Raporu-2024İndir