Analîza The NY Timesê: Digel êrîşê jî deriyê aştiyê nehatiye girtin

Ben Hubbard û Şafak Timur

Tevgerên rayedarên Tirkîyeyê yên dawîn nîşan didin ku derfetên axaftinên aştîyê yên nû hene. Li gorî çavdêran, digel êrîşa li ser Şirketa Hevpar a Pişesaziya Feza û Hewavaniyê ya Tirkan (TUSAŞ) jî, hikûmet li ser rêya xwe ya nû berdewam dike.

Guhertina helwesta Bahçelîyî

Devlet Bahçelî, ku berê bi tundî li dijî her cure nermîyê bû, niho helwesteka cuda nîşan dide. Serokê MHPyê di axaftina xwe ya li parlamentoyê de pêşniyareka balkêş ji Abdullah Öcalanî re kiriye. Li gorî vê pêşniyarê, heke Öcalan were parlamentoyê û dev ji çekdarîyê berde, dikare rê li ber azadîya wî vebe.

Bahçelî, ku berê navê "kujerê zarokan" û "serokê terorîstan" li Öcalanî dikir, vê carê bi awayekê cuda nêzîk bûye. Wî di civîna partîya xwe de gotiye: "Bila were parlamentoyê û daxuyîne ku teror bi temamî qediyaye û rêxistin hatiye betalkirinê."

Gavên berbiçav ên Bahçelîyî

Di destpêka vê meha Çirîya pêşînê de, dema ku parlamentoyê dest bi xebatê kir, parlamenterên MHPyê li kêleka parlamenterên DEM Partîyê rûniştin. Piştî hingê, Bahçelî bi xwe çûye û dest daye wan. Ev yek di dîroka parlamentoyê de bûyereka girîng tê hesibandin.

Helwesta Erdoganî ya erênî

Serokkomarê Tirkîyeyê Recep Tayyip Erdoganî jî piştgirî daye vê pêvajoyê. Wî bangeka aştîyê kiriye û gotiye ku hêvîdar e "pencereya derfetan" ya ku hikûmetê vekiriye neyê girtin. Di axaftina xwe de, Erdoganî diyar kiriye: "Em dixwazin Tirkîyeyeka bê teror û şidet ava bikin. Em ê vê yekê bi hev re pêk bînin."

Dîtina dîrokî ya bi Öcalanî re

Berî êrîşa li ser TUSAŞê, hikûmetê destûr daye ku birazîyê Öcalanî, parlamenterê DEM Partîyê Ömer Öcalan, serdana mamê xwe bike. Ev dîtina yekem e ku di sê salên dawîn de pêk hatiye. Di vê hevdîtinê de, Öcalanî peyameka erênî daye: "Tecrîd berdewam e. Lê heke şert û merc pêk werin, ez xwedî hêza teorîk û pratîk im ku vê pêvajoyê ji qada pevçûn û şidetê derxim û bînim qada huqûqî û siyasî."

Bandora êrîşê

Roja çarşemê, li ser avahîya TUSAŞê êrîşeka çekdarî pêk hat û di encamê de 5 kes mirin. Hikûmetê PKK berpirsiyar dît. Lê li gorî Mehmet Ali Kulatî, pisporê siyasî yê li Enqereyê, ev êrîş bandoreka neyînî li ser pêvajoyê nekiriye. Wî gotiye: "Rayedarên Tirkîyeyê ji berê ve li ser vê mijarê dixebitin û ji bo astengîyan amade ne."

Helwesta DEM Partîyê

Tuncer Bakirhan, hevserokê DEM Partîyê, di hevpeyvîneka taybet de gotiye ku digel van tevgerên nû, hikûmetê hêj dest bi gotûbêjên fermî nekiriye. Wî daxuyandiye ku partîya wan amade ye ji bo gotûbêjan, lê gelek xal hene ku divê bên zelal kirin:

• Divê Öcalan bikaribe bi PKKyê re têkilî dayne
• Divê Tirkîye daxwazên xwe zelal bike
• Divê were diyar kirin ku di berdêla çekdanînê de çi dê were pêşkêş kirin

Sedemên vê vebûnê

Özgür Unluhisarciklî, birêveberê nivîsgeha Enqereyê ya German Marshall Fundê, sê sedemên sereke yên vê vebûnê destnîşan kiriye:

1. Rewşa aloz ya Rojhilata Navîn hikûmetê neçar dike ku li hundir aramîyê pêk bîne
2. Îhtimala vegera hêzên Amerîkayê ji bakurê rojhilatê Sûrîyeyê
3. Lawazîya PKKyê ya leşkerî ya ji ber operasyonên Tirkîyeyê

Derfet û astengî

Li gorî Unluhisarciklîyî, dema ku mijar were ser çareserîyê, rengê wê dikare ev be:

• Mafên çandî dikarin bên qebûl kirin
• Bikaranîna zimanê Kurdî dikare were berfirehkirin
• Lê federalîzm "xeta sor" e û nayê qebûl kirin

Çavkanî: Botan Times, New York Times

Çirîya pêşîn 24, 2024