Kok û Giringiya Newrozê

Ez bawer im kurdek nîne ku çîroka Newrozê nizanibe. Yan jî Cejna Newrozê pîroz neke. Helbet her kurdek, li gor bawerî û dîtinên xwe, dibe ku vê cejnê bi awayekî cuda pîroz bike. Lê ya giring ew e ku hemû kurd Cejna Newrozê nas dikin û pîroz dikin. Lê Newroz çi ye? Wekî cejn, ji kîjan coxrafiyayê ye û aîdê kîjan miletî ye?

Bêyî ku em bikevin analîz û şiroveya wateyî, felsefî û…têgeha dem/kat, dikare bê gotin ku di binhişê însanî de, têgîna demê/kat her tim di du kategoriyên cuda de cih digire. Dema pîroz û dema ne-pîroz an felsefî. Dema pîroz, ji bo însanî, xwedî celebên cuda ye: Demekî ku tê de însan hewcedariyên xwe yên girêdayî baweriyê (dua, nimêj,…) bi cih tîne. Yek jî, demekî ku însan hewl dide tê de bi pêkanîn û dubarekirina tevger û kirinên mensûb, bi arketîpên mitolojîk, wekî Xudawend û lehengên berê, bi wan re bibe yek an bi gotineke din, vegere ser kok û eslê xwe. Bi gelemperî, di demên wiha pîroz de, însan rîtuelan li dar dixin. Û di dawiye de jî katên ku sembol û bîranînên rîtmên kozmik in û dikarin mehane, demsalî an jî salane bin. Di heman demê de dem/katên wiha xwedî hin ayîn/cejnên taybet û pîroz in û wekî ezelî/ebedî tên qebûlkirin. Lidarxistina ayîn/cejnên wiha, xweziyeke din jî bû: Pîrozkirina cejnên wiha, bi ayînên taybet, di dema rast de, ev îmkan dida mirovî da ku ji dema borî ya nepîroz xilas bibe û di heman demê de xeletiyên xwe yên şexsî û civakî li dû xwe bihêle û dest bi rojeke nû û serdemeke nû bike.